Hücre Bölünmesi

Karyokinez: Çekirdek bölünmesi

İnterfaz: Bölünmeye hazırlık evresi

Sırasıyla; Profaz, metafaz, anafaz, telofaz…

Hücre Döngüsüà ökaryotik bir hücre 24 saatte bir bölünür

1. Mitoz

M: 1 saat

2. İnterfaz

G1: 11 saat

S: 8 saat

G2: 4 saat

G1 Fazı

· Hücre siklusunun süre yönünden en değişken fazıdır

· DNA sentezi öncesi periyodudur. Uzunluğu, hücre siklusunun uzunluğunu büyük ölçüde etkiler ve bu da hücre proliferasyon hızında değişikliğe neden olur.

· Çoğalması yavaş olan hücrelerde bu dönem uzundur.

S Fazı

· DNA replikasyonu olur ve proteinler sentez edilir.

· Kromozomların sayısı ve kromozomal proteinler iki katına çıkar

· DNA sentezi ile ilgili enzimler artar.

· Hormonlar, çoğalma faktörleri, besi maddeleri gibi mitozu stimüle eden değişik komponentlerle S fazı stimüle edilebilir.

· Kemoterapötik ajanlarla S fazı durdurulabilir veya yavaşlatılabilir.

G2 Fazı

· DNA sentezinin tamamlanması hücrenin bu faza girmesini sağlar

· 1.5-4 saat süren bu aşamada hücre, RNA ve protein sentezi yapar fakat DNA sentezi gözlenmez.

· Mitoz hazırlığı aşamasıdır

Hücre döngüsünün bütün fazlarının uzunluğu değişebileceği gibi, en büyük değişikliği G1 fazındadır, ancak G2deki hücreler de günler, haftalar hatta yıllarca bu evrede kalabilir.

MİTOZ

· Kromozomların kondansasyonu

· Mitotik ağ iplikçiklerinin oluşumu

· Mikrotübüllere kromozomların tutunması

· Kardeş kromatidlerin birbirlerinden ayrılması

· Kromatidlerin zıt kutuplara göçü

· Yavru hücrelerde çekirdek oluşumu

Profaz

· Kromatin kondansasyonu

· Nukleus zarının ve nukleolusun erimesi

· Sentriolun duplikasyonu, kutuplara gitmesi ve iğ iplikçiklerinin oluşumu

Metafaz

· Kromozomların ekvatoryal tablada dizilimi

Anafaz

· Kromozomların sentromer boyunca bölünmesi ve kardeş kromatidlerin ayrılması

· Kromatidlerin zıt kutuplara göç etmesi

Telofaz

· Nukleus zarının tekrar oluşumu

· Kromozomların dekondansasyonu

· İğ iplikçiklerinin bozulması

Sitokinez: Hücre sitoplazmasının boğumlanarak bölünmesi

Enzimler

Enzimler

· Biyolojik sistemlerde oluşan tepkimelerde etkili biyolojik katalizörlerdir

Sistematik Adlandırma Sınıflandırmasıyla Enzimler

1. Oksidoredüktaz

2. Transferaz

3. Hidrolaz

4. Liyaz

5. İzomeraz

6. Ligaz

1. OKSİDOREDÜKTAZLAR

· Oksido-redüksüyon tepkimelerini katalize ederler

· Alkol-NAD Oksidoredüktaz

· Aktif bölgede sistein ve SH grubu görev alır

2. TRANSFERAZLAR

· Asetil KoA

3. HİDROLAZLAR

· Su katılması ile bağların parçalandığı hidroliz tepkimelerini katalize ederler

· Üreaz

· Serin’in hidroksil grubu aktif bölgede görev alır

4. LİYAZLAR

· Hidrolizden başka mekanizmalarla C-C, C-S ve bazı C-N bağlarının parçalanması tepkimelerinde kataliz yaparlar

· Pirüvat dekarboksilaz

5. İZOMERAZLAR

· Optik veya geometrik izomerlerin rasemizasyonu tepkimelerini katalize eden enzim grubudur.

· Alanin rasemaz

6. LİGAZLAR

· C ve O; S; N; arasındaki yeni bağ oluşumunu katalize eden enzimlerdir.

· Bu tepkimelerde gerekli enerji yüksek enerjili bir fosfat bileşiğinin hidrolizi ile sağlanır.

· Süksinat KoA ligaz (süksinat tiyokinaz)

Bir enzimin aktif merkezinde rol oynayan amino asidler ve gruplar

· Sistein ve SH grubu (oksidoredüktazlar)

· Histidin’in imidazol grubu

· Serin’in hidroksil grubu

· Lizin’in € - amino grubu

Enzimlerin Aktif Bölgeleri

· Tripsin: Serin, Histidin

· Laktaz Dehidrogenaz: Tirozin, sistein, histidin

· Funeraz: Metiyonin, histidin

· L-Malat dehidrogenaz: Tirozin

Enzimlerin Özellikleri

· Aktif merkezde E ve S bağlanmasında iki model önerilmektedirà anahtar-kilit modeli / uyum oluşturma modeli

2 Substratın aynı enzime bağlanması durumu

· Çift yer değiştirme (ping-pong) mekanizması: ilk substrat bağlanır, ilgisi azalır ve ayrılır, enimin yapısı değişir, ikinci substrat bağlanır, ikinci ürün de ayrıldıktan sonra enzim eski haline döner

· Ardışık/Düzensiz mekanizma: İki substrat da enzime bağlanır. 3lü kompleks oluşur. Sonra ürünler oluşur ve enzimden ayrılırlar.

Ör: Kreatin Kinaz, substrat: kreatin ve ATPà kreatin fosfat ve ADP

Kofaktörler

· Bazı enzimler, aktivite gösterebilmek için protein olmayan bazı kofaktörlere gereksinim duyarlar.

· Kofaktörler, bir metal iyonu veya koenzim olarak bilinen organik bir molekül olabilirler.

· Genelde suda çözünen bir vitamin türevidirler (NAD, FAD, Koenzim A gibi)

· Eğer kofaktör-enzim bağlanması çok gevçek ise, kofaktöre “kosubstrat” denir.

· Eğer kofaktör-enzim bağlanması çok sağlamsa buna prostetik grup denir.

· Koenzimin bağlandığı protein kısma apoenzim denir. Her ikisinin oluşturduğu yapıya ise holoenzim adı verilir.

Km

· Tepkimede, maksimum hızın yarısına erişildiği andaki substrat konsantrasyonunu gösterir.

· Enzim konsantrasyonundan bağımsız bir değerdir.

Enzim İnhibisyonu

· Grafiklerde 1/vmax ve 1 /Km olarak alınır.

· Kompetitif İnhibisyon: İnhibitör madde enzimin substrata olan ilgisini azlatır.Km değeri büyür! Vmax sabit!

· Nonkompetitif İnhibisyon: I enzime reversibl olarak bağlanır. Geriye dönülsüzdür. Km değişmez! Vmax azalır!

· Ankompotitif İnhibisyon: I serbest enzime değil, ES kompleksine bağlanır. Km düşer! Vmax azalır!

Enzimatik Aktivitenin Düzenlenmesi

· Allosterik enzimler: Bağlanma bölgeleri dışında bağlanma bölgesi içeren enzimlere bağlanan effektör aktivitenin hızını değiştirir.

· Protein-protein etkileşimi: Proteinin kendi altbirimleri arasındaki etkileşimi ile regüle olma durumu

· Kaskat sistemler/kovalent modifikasyon: Enzimlerin, fosforilasyon, adenilasyon, üridilasyon, ADP-ribolizasyon ve metilasyon gibi tepkimeler ile aktive/inaktive edilmesi

· Zimojen aktivasyon: Sindirim sisteminde görevli enzimler inaktif olarak sentezlenirler. Daha sonra Peptid parçalarını kaybederek aktif olurlar

İzoenzimler

· Farklı proteinler olmalarına rağmen anyı substratı katalize eden enzimlerdir.

· Hücrenin farklı organellerinde, aynı reaksiyonalr genellikle izoenzimlerle katalizlenir.

Kanda enzim artışını etkileyen durumlar

· Enzimlerin hücreden açığa çıkış hızı

· Enzim içeren hücrelerin miktarı

· Hücrelerdeki miktarı

· Taşıyıcı hücrelerin yaşam süreleri

· Dolaşımdan uzaklaştırılmaları

· ATP üretiminin azalması hücre membranının stabilizesini bozabileceğinden enzim artışına neden olabilir!

Epitel Dokular

Epitel Çeşitleri

1. Tek katlı yassı(skuamöz) epitel: damar endotelià uterus

2. Tek katlı kübik epitel: böbrek tubul epiteli

3. Tek katlı prizmatik (kolumnar) epitel: uterus epiteli, ince bağırsak epiteli

4. Yalancı çok katlı silyalı prizmatik epitel: Trachea epiteli

5. Kornifiye olmamış çok katlı yassı epitel: özofagus epiteli

6. Kornifiye olmuş çok katlı yassı epitel: parmak ucu epiteli

7. Değişici veya transisyonel epitel: mesane epiteli

Bağ Dokusu Çeşitleri

1. Müköz bağ dokusu: Göbek bağı

2. Elastik bağ dokusu: Elastik arter, tunica media tabakası

3. Düzensiz sıkı kompakt doku: Parmak ucu, deri altı bağ dokusu(dermis) – testis kılıfı

4. Gevşek bağ dokusu: Özafagus

5. Yağ dokusu: yağ dokusu

6. Lenfo retiküler bağ dokusu: lenf düğümleri

EPİTEL DOKUSU GENEL ÖZELLİKLERİ

· Hücreler polyhedral, bol ve sık, hücreler arası madde çok azdır.

· Polarite bulunur, serbest veya apikal yüzeyi ile bazal laminaya oturan yüzey farklıdır.

· Kan damarları bulunmaz

· Dökülmeye eğimli, mitotik aktivite ile devamlı yenilenir.

· Metaplazi gösterebilir.Belli fizyopatolojik şartlar altında başka bir epitel tipine dönüşebilir.

· Displazi, epitel hücreler bu yolla bilinmeyen bir hücre tipine dönüşür.

Bazal lamina: Tip IV kollogen+laminin+heparan sülfat maddelerinden oluşur.

Hücreler Arası Bağlantı Birimleri

· Geçirgen olmayan bağlantılar: Sıkı bağlantı (zonula accludens, tight junction)

· Tutundurucu bağlantılar: Zonula adherens (adhezyon), desmozom (makula adherens), hemidesmozom

· İletişim sağlayan bağlantılar: Gap junction (neksuz)

Geçirgen olmayan bağlantılar

Sıkı Bağlantı

· Zonula accludens, tight junction

· Komşu unit membran dış yaprakları birbiri ile hücrelerarası alanı kapatacak şekilde kaynaşmıştır.

· Band şeklinde hücreyi tamamen sarar.

Tutundurucu bağlantılar

Zonula Adherens

· Hücreyi çepeçevre sarar.

· Bağlantı bölgesinde membranların sitoplazmik yüzeyindeki plaklara Aktin mikrofilamanları tutunmuştur.

· Plaklar, miyozin, tropomiyosin, a-actinin ve virkülin içerir.

Desmozom

· Hücreleri çepeçevre sarmazlar. Hücreleri birbirine tutunduran disk veya düğme şeklindeki özdeş bağlantı birimleridir (Tutunma Plağı)

· Hücre içinde ara filamanlara tutunurlar.

· Hücrelerarası mesafedeki yapışma proteinleridir.

Hemidesmozom

· Bazal laminaya ara filamanlar aracılığıyla tutunma şeklidir.

İletişim Sağlayan Bağlantılar

Gap Junction (Nekzus)

· Hücrelerarası alana madde geçişi olmaksızın hücrenin etrafındaki hücrelerle besin maddelerini ve uyarı alış-verişi yapmasına olanak tanır.

Hücre Yüzeyi Özelleşmeleri

· Mikrovillüsler: Böbreğin proksimal tübül ve ince bağırsağı döşeyen epitel hücreleri gibi emilim yapan hücrelerde görülür. İç kısımlarında 20-30 kadar Aktin içeren mikrofilaman grubuna sahiptirler.

· Stereosilya: Epididim hücrelerinin, uzun ve hareketsiz olan çıkıntıları olup esasen uzun ve dallanmış mikrovillüslerdir. Gerçek silya ile karıştırılmamalıdır.

· Silya ve Flagella: Epitel hücrelerinin yüzeyinden uzanan, hareketli, mikrovilluslardan daha uzun ve farklı yapılardır. Enine kesitleri elektron mikroskopta incelendiğinde hücre membranı ile çevrili oldukları ve merkezde mikrotubul içerdikleri gözlenir. Yaşayan organizmadaki hücrede silyada sürekli ileri geri hareket gözlenir.

Salgı Yapıcı Kısımların Kanallarla İlişkisine Göre Ekzokrin Bezler

· Basit Bezleràtek kanal

· Bileşik Bezleràbileşik kanal

Basit Bezler

· Basit tubuler

· Basit kıvrıntılı tubuler

· Basit dallanmış tubuler

· Basit dallanmış asiner

Bileşik Bezler

· Bileşik tubuler

· Bileşik asiner

· Bileşik tubuloasiner

Salgı yapan son kısımlarda sentezlenen salgı çeşidine göre Ekzokrin bezler

· Mükoz: Sitoplazma soluk renkli, bazalde yassı Nukleus görülür, tubulerà glandula pharyngea(farinkste-yutak)

· Seroz: Sitoplazma daha koyu renkli, asineràkulakaltı tükrük bezi

· Seromukroz: à Dil altı tükrük bezi

Bağ Dokusu ve Çeşitleri

Sınıflandırma

1. Düz Bağ Dokusu

· Gevşek

· Sıkı Düzenli

· Sıkı Düzensiz

2. Özelleşmiş Bağ Dokusu

· Yağ Dokusu

· Elastik Doku

· Hematopoetik (lenfatik ve myeloid) Doku

· Müköz Doku

Gevşek(Areolar) Bağ Dokusu

· En bol bulunan bağ dokusudur. Esas bağ dokusu tiplerinin bütün ana bileşenlerini taşır.

· En çok fibroblast ve makrofajlar bulunur

· Kollogen, elastik ve daha az oranda retiküler lifler içerirler.

· Dokunun ana unsuru şekilsiz temel maddedir. Esnektir ve çok iyi damarlanmıştır.

· Organizmanın su metabolizmasında önemli bir yere sahiptir.

· Bulunduğu Yerler: Dermisin papiller tabakasında (hipodermis), periton ve plevra boşluklarının serozası etrafında, bezlerde ve epitel hücrelerini destekleyen mukoza membranlarında bulunur.

Sıkı Düzenli (Kompakt) Bağ Dokusu

· Kollogen lif fazla, hücre azdır.

· Az esnektir ama fiziksel strese daha dayanıklıdır.

· Kollogen lifler belli bir yönde düzenli bir şekilde yerleşmişlerdir. Bu nedenle çekme güçlerine karşı oldukça büyük direnç gösterirler.

· Bulunduğu Yerler: Tendonlar, ligamanlar, organ kapsülleri, fascialar ve fibröz membranlar

Sıkı Düzensiz Bağ Dokusu

· Belirli bir düzenleme olmadan, kollogen liflerin demetler halinde dizildiği bağ dokusudur.

· Kollogen lifler 3 boyutlu bir ağ oluşturup, her yönden gelecek strese karşı direnç sağlarlar.

· Bulunduğu Yerler: Derinin dermis tabakası

Özelleşmiş Bağ Dokusu Tipleri

1. Yağ Dokusu

· Yağ hücrelerinden oluşur.

· Tek başına veya gruplar halinde bulunabilirler.

· Vücudun çoğu yerinde kümeler halinde bulunabilirler.

· Enerji deposu olarak kullanılan yağın depolanması ve gerektiğinde kana verilmesinden sorumludurlar.

· Dokular arası boşlukları doldurarak, bazı organların yerlerini korumaya yardım ederler.

**Not: Farklı yerleşim, yapı, renk ve patoloji gösteren unioküler (sarı yağ dokusu) ve multioküler (kahverengi yağ dokusu) olmak üzere iki tip yağ dokusu vardır.

Beyaz Yağ Dokusu

· Tüm vücutta yaygın olarak bulunur.

· Ara madde olarak az sayıda kollogen ve elastik lif içerirler.

· Amorf madde: GAG ve PG’ler az miktar da olsa vardır

· Kenarda nükleus ve diğer organeller yağ vakuolü tarafından kenara itilmiş vaziyette dururlar.

Kahverengi Bağ Dokusu

· Çok sayıda mitokondri içerirler

· Yağı küçük yağ damlacıkları şeklinde depo ederler.

· Termoregülasyonda görevlidirler.

· Bulunduğu Yer: Scapulalar arası, böbreklerin çevresi, tiroid bezindeà fetusta fazladır, doğumdan sonra miktar azalmaya başlar

· Ara madde: Az miktarda kollogen ve elastik lifler

· Amorf madde: Az miktarda GAG ve PG

2. Elastik Doku

· Kalın, paralel elastik lif demetlerinden oluşur.

· Lifler arasındaki boşluk, ince kollogen lifler ve yassı fibroblastlar tarafından doldurulmuştur.

· Oldukça fazla esneyebilirler.

· Bulunduğu Yer: Elastik kıkırdak dokusu (kulak kepçesi, burun kıkırdakğı, epiglottis)

3. Hematopoetik (Lenforetiküler) Doku

· Myeloid (kemik iliği), lenfoid (lenf nodülleri, düğümleri ve dalak) ve hematopoetik damarlarda çatıyı oluşturur.

4. Müköz Doku

· Şekilsiz temel madde bakımından oldukça zengindirler.

· Kollogen lif ve birkaç elastik ve retiküler lif taşıyan jel benzeri bir dokudur.

· Dokunun hücreleri esas olarak fibroblastlardır.

· Bulunduğu yerler: göbek kordonu ve gençlerde diş pulsası